دسترسی جهانی به برق مطمئن برای تضمین رشد اقتصادی، حفاظت از دارایی های زیست محیطی و بهبود بهداشت عمومی، ضروری است. ایران ما کشوری با پتاسنیل توسعه بالاست و از این رو توسعه ظرفیت تولید انرژی برق یکی از اساسی ترین زیرساختها و برنامه های کشور می باشد. همین امر فضای مناسبی را برای رشد و توسعه آن پدید آورده است. مطالعه، امکان‌سنجی، سرمایه‌گذاری و مشارکت عمدتا با روش BOO در ایجاد، راه‌اندازی و توسعه صنعت نیروگاهی از فعالیتهای اصلی سودده و پربازده می باشد. پیش بینی روند توسعه ظرفیت نیروگاهی ایران مطابق با سیاستهای وزارت نیرو، افزایش کل ظرفیت نیروگاهی کشور را از حدود ۷۰ هزارمگاوات به حدود ۱۶۰ هزار مگاوات در سال ۱۴۲۰ نشان می دهد. در انتهای دوره برنامه ریزی، نیروگاههای سیکل ترکیبی، برقابی و توربین های بادی به ترتیب با ۶۲، ۱۵ و ۱۴ درصد، بیشترین سهم را در ظرفیت نیروگاهی کشور خواهند داشت.
منافع سرمايه گذاري در صنعت برق از طريق مکانيزم هاي مختلفي به ساير فعاليت هاي اقتصادي منتقل مي شود. اين منافع در فضاي رقابتي به طور عمده از طريق «مکانيزم قيمت» و در شرايط قيمت ثابت از طريق «مکانيزم هزينه سرمايه» منتقل مي شوند. در اين تحقيق آثار اقتصادي افزايش سرمايه گذاري در صنعت برق در شرايط بازار تنظيم شده که قيمت ثابت است و هم چنين در فضاي بازار برق تجديد ساختار شده و رقابتي مورد بررسي قرار مي گيرد. الگوي مورد استفاده يک مدل تعادل عمومي محاسبه پذير است که با استفاده از ماتريس داده هاي خرد و در قالب 9 بخش توليدي، در کنار خانوارها، دولت، صادرات و واردات شبيه سازي شده است. در اين مدل اقتصاد ايران به عنوان يک اقتصاد باز و کوچک بوده و جابه جايي ناقص نيروي کار و سرمايه در فعاليت هاي مختلف در نظر گرفته شده است. نتايج نشان مي دهد در شرايطي که قيمت کنترل شده و ثابت باشد، منافع سياست محدود خواهد بود. در شرايط ثبات قيمت، افزايش در سطح فعاليت بخش ها کم تر از شرايط رقابتي بوده و کاهش قيمت نيز کم تر اتفاق مي افتد. با افزايش يکسان در سرمايه صنعت برق، رفاه خانوارها در فضاي رقابتي در حدود 0.51 درصد افزايش مي يابد، در حالي که اين رقم در شرايط قيمت ثابت تنها 0.16 درصد است.
جزئیات سرمایه‌گذاری جهان در برق
گزارش جدید آژانس بین‌المللی انرژی درباره سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی با عنوان «سرمایه‌گذاری انرژی جهان ۲۰۱۹» منتشر شد و یک بخش مجزای آن به حوزه برق اختصاص یافته است.
بر این اساس، سرمایه‌گذاری جهان در بخش برق تا یک درصد کاهش یافته است که علت آن کاهش هزینه سرمایه‌ای در همه بخش‌های برق ناشی از زغال‌سنگ، گاز، انرژی خورشیدی و توزیع بوده است. بر این اساس، مجموع هزینه‌های برق تجدیدپذیر طی زمان نسبتا ثابت بوده است؛ اما پس از انطباق با افت هزینه‌ها، فعالیتهای سرمایه‌گذاری از سال ۲۰۱۰ تاکنون تا ۵۵ درصد افزایش یافته است. در مجموع، به‌رغم کاهش اخیر سرمایه‌گذاری در برق کم‌کربن و شبکه‌ها، مجموع سهم آنها به حدود ۸۵ درصد از هزینه‌های بخش برق افزایش یافته است. به گزارش گروه اقتصاد بین‌الملل روزنامه «دنیای اقتصاد»، آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین گزارش خود ضمن اعلام این ارقام افزود که ارزش سرمایه‌گذاری جهانی در بخش برق طی سال ۲۰۱۸ با یک درصد کاهش به بیش از ۷۷۵ میلیارد دلار بالغ شد و در این بین هزینه‌سرمایه‌ای کمتری صرف تولید برق شده است. بر این اساس، سرمایه‌گذاری در شبکه‌های برق نیز کاهش یافت؛ اما سرمایه‌گذاری بر ذخیره باتری‌ها از سطح نسبتا پایین سال پیش از آن، تا ۴۵ درصد جهش یافت. سرمایه‌گذاری در برق حاصل از زغال‌سنگ تا حدود ۳ درصد کاهش یافت و به پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۰۴ رسید که علت عمده آن کاهش هزینه در این بخش در کشورهای چین و هند بوده است.
تصمیمات نهایی سرمایه‌گذاری موسوم به «اف‌آ‌ی‌دی»، برای نیروگاههای جدید به پایین‌ترین سطح خود در این قرن رسید و میزان بازنشستگی‌ها در این صنعت به بالاترین رکورد نزدیک شد. با وجود همه اینها اما تعداد کارکنان بخش برق حاصل از زغال‌سنگ در سطح جهان همچنان به رشد خود ادامه داد که علت عمده آن افزایش پرسنل این بخش در کشورهای درحال توسعه آسیایی بوده است. هزینه در برق حاصل از نیروگاههای گازسوز پس از افزایش در سال ۲۰۱۲ و رسیدن آن به بالاترین سطح طی یک دهه اخیر، در سال ۲۰۱۸ کند شد و این اتفاق به‌ویژه در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (منا) و آمریکا مشهود بود؛ چون در این نقاط طی سال‌های اخیر پروژه‌های بسیاری به مرحله نهایی رسید. هزینه در برق حاصل از نیروگاههای گازسوز در اروپا اما در نزدیک به کمترین سطح طی یک قرن اخیر بود. بر این اساس، سرمایه‌گذاری در برق ناشی از انرژی‌های تجدیدپذیر، تا یک درصد افت کرد؛ چون افزایش ظرفیت‌ها بدون تغییر باقی ماند و هزینه برخی از فناوری‌ها کاهش یافت؛ اما سرمایه‌گذاری به‌خاطر نیروگاههای درحال ساخت و توسعه، تقویت شد.
به‌رغم ثبات کلی در سود کل سرمایه‌گذاری‌ها، هر دلار سرمایه‌گذاری در بخش برق حاصل از انرژی‌های تجدیدپذیر همچنان ظرفیت بیشتری را نسبت به گذشته ایجاد کرد. مقایسه زمانی نشان می‌دهد که فعالیتهای سرمایه‌گذاری در بخش برق ناشی از انرژی‌های تجدیدپذیر از سال ۲۰۱۰ تا کنون تا ۵۵ درصد افزایش یافته است. در مقیاس تعدیل‌شده با قیمت‌ها، فعالیتهای سرمایه‌گذاری شاهد افزایش بوده است که بیشترین این افزایش در بخش انرژی خورشیدی و بادی بوده است که از کاهش قیمت‌ها و افزایش توسعه به‌ویژه نسبت به ۵ سال پیش، منتفع شده است؛ هر چند این روند در سال ۲۰۱۸ متوقف شد. تفاوت بین هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری تعدیل‌شده با قیمت‌ها در انرژی برق‌آبی کمتر مشهود بود؛ چون در این بخش روند افزایش کند شد و بخش بیشتری از توسعه آن به حوزه‌های پرهزینه‌تر اختصاص یافت.
بر این اساس، هزینه در انرژی برق خورشیدی تا حدود ۴ درصد افت کرد و سرمایه‌گذاری در برق حاصل از انرژی باد بدون تغییر باقی ماند. افت هزینه در انرژی برق خورشیدی نقشی موثر در روند کاهشی سرمایه‌گذاری در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر داشت که علت عمده آن تغییر در سیاست‌گذاری‌های چین بود. در خارج از چین، در دیگر نقاط جهان نیز هزینهکرد در انرژی‌های تجدیدپذیر تا حدود ۵ درصد رشد کرد. در هندوستان، میزان هزینه‌های صرف شده در حوزه برق تولیدی از انرژی خورشیدی از سطح هزینه‌های انجام‌شده در برق حاصل از زغال‌سنگ فراتر رفته است. در آمریکا، سرمایه‌گذاری در انرژی خورشید و باد در حدود ۱۵ درصد افزایش یافت که حدود یک چهارم هزینه‌های آن در صنعت برق را به خود اختصاص داد. نیروگاههای فراساحلی یک پنجم هزینه‌های اروپا در انرژی باد را به خود اختصاص دادند و تصمیمات نهایی سرمایه‌گذاری موسوم به «اف‌آ‌ی‌دی» اروپا به دومین سطح بالا در طول تاریخ این قاره افزایش یافت.
سرمایه‌گذاری در انرژی اتمی طی سال ۲۰۱۸ افزایش یافت؛ چون نیروگاههای جدید تا سه برابر افزایش یافته‌اند که ۸۰ درصد از آنها در چین واقع است. شروع ساخت‌و‌سازها در حوزه برق به ۶ گیگاوات افزایش یافت که هیچ‌کدام از آنها به چین مربوط نمی‌شود؛ اما به مراتب کمتر از افزایش ظرفیت‌ها بوده است. هزینهکرد در فعالیت درازمدت نیروگاههای موجود، ۱۳ درصد از کل هزینه‌ها را به خود اختصاص داد. براین اساس همچنین هزینهکرد در شبکه برق جهان افتی یک درصدی داشته که ناشی از سرمایه‌گذاری کمتر در بخش توزیع بوده است، هر چند هزینهکرد در انتقال برق همچنان به رشد خود ادامه داد. در مجموع سرمایه‌گذاری آمریکا در بخش برق به شدت افزایش یافت؛ درحالی‌که سرمایه‌گذاری چین دچار افت شد. سرمایه‌گذاری در شبکه برق هم در هندوستان و هم در اروپا تا حدود ۵ درصد رشد کرد. علاوه بر همه اینها، سرمایه‌گذاری در ذخیره برق در باتری‌ها طی سال ۲۰۱۸ تا ۴۵ درصد افزایش یافت و به بیش از ۴ میلیارد دلار آمریکا رسید که در نوع خود یک رکورد محسوب می‌شود. در کل، تولید برق با کربن پایین (شامل تجدیدپذیرها و هسته‌ای)، سه چهارم هزینهکرد در بخش تولید را به خود اختصاص داد. سهم تولید برق با کربن پایین به‌اضافه شبکه‌ها و ذخیره برق که نقشی کلیدی در انعطاف‌پذیری سیستم برق ایفا می‌کنند، حدود ۸۵ درصد از کل هزینه‌های صنعت برق بوده است.
مردم می توانند 2.5 میلیون تومان درآمد از تولید برق داشته باشند
مردم با سرمایه گذاری 70 میلیون تومانی می توانند در پشت بام های خود نیروگاه خورشیدی ده کیلوواتی نصب کنند و در ماه درآمد 2.5 میلیون تومانی برای خود ایجاد کنند.
در حال حاضر 850 مگاوات برق تولیدی نیروگاه های تجدید پذیر است که در سال های گذشته با تجربه رشد 30 درصدی پیش بینی شده بود تا پایان برنامه ششم توسعه میزان تولید برق این بخش به 5 هزار مگاوات برسد، اما از آنجایی که نرخ خرید تضمینی برق از نگاه سرمایه گذاران نیروگاه های تجدید پذیر هنوز پایین است احتمال دارد میزان رشد سرمایه گذاری در این بخش کاهش یابد، از این رو دولت باید سیاستی برای اصلاح قیمت ها اجرا کند، هرچند با تازگی نرخ های جدید از سوی وزارت نیرو ابلاغ شده و کمی امیدواری در این بخش ایجاد کرده است.
سواحل دریای خزر که کمترین تابش آفتاب در کشور دارد دو برابر آلمان تابش آفتاب دارد، از این رو امکان نصب پول های خورشیدی برای همه وجود دارد.
بنابراین هرچقدر سرمایه گذاری در تولید خانگی بیشتر شود سرمایه گذاری در انتقال و توزیع کمتر به همان میزان کمتر می شود. تا یکسال پیش میزان داخلی سازی این تجهیزات 70 درصد بود که از سال پیش یک شرکت دانش بنیان داخلی وارد این عرصه شده و توانسته با تولید اینورتر های خورشیدی و بادی خودکفایی در این بخش را به صددرصد برساند.